WŁĄCZANIE WOLONTARIATU DO PROGRAMÓW NAUCZANIA W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM: MODELE, MECHANIZMY INSTYTUCJONALNE ORAZ WARUNKI WSTĘPNE UCZESTNICTWA OBYWATELSKIEGO

Abstrakt

W artykule przeanalizowano kwestię włączania wolontariatu do programów nauczania w szkolnictwie wyższym oraz uznawania kompetencji nabytych w trakcie działań wolontariackich. Celem badania jest analiza zagranicznych modeli integracji wolontariatu z edukacją wyższą, identyfikacja mechanizmów instytucjonalnych i warunków ich stosowania, a także ocena możliwości wykorzystania tych doświadczeń w ukraińskich uczelniach wyższych. Wyróżniono trzy typy mechanizmów: 1) *service-learning* (uczenie się przez zaangażowanie społeczne) punktowane w systemie zaliczeń, zakładające określenie efektów uczenia się, refleksję oraz ocenę (USA, Kanada, Ukraiński Uniwersytet Katolicki); 2) zaliczanie działań wolontariackich w ramach praktyk (niektóre polskie uczelnie; ustawa Ukrainy nr 4186-IX „O zmianach w niektórych ustawach Ukrainy dotyczących wspierania rozwoju wolontariatu wśród osób kształcących się”); 3) uznawanie i dokumentowanie zdobytego doświadczenia poza programem studiów, bez przyznawania punktów zaliczeniowych. Z badania wynika, że ​​mimo różnic, analizowane modele łączą działalność społecznie użyteczną z określonymi efektami uczenia się, partnerstwami instytucjonalnymi, ustrukturyzowaną refleksją, oceną oraz formalnym potwierdzeniem nabytych kompetencji. Analizowany wariant zajęć fakultatywnych stanowi przystępny sposób na wprowadzenie treści związanych z wolontariatem do programu studiów. Jednakże bez obowiązkowych projektów społecznie użytecznych, partnerstw z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, ustrukturyzowanej refleksji oraz oceny praktycznych rezultatów, nie stanowi on pełnego modelu *service-learning*. W podsumowaniu stwierdzono, że włączanie wolontariatu do szkolnictwa wyższego posiada potencjał instytucjonalny. Jednocześnie rzeczywisty wpływ takiej integracji na rozwój kompetencji obywatelskich oraz zaangażowanie studentów wymaga odrębnej weryfikacji empirycznej.